അബൂജാബിറ (പള്ളിക്കല്‍ )

അവര്‍ തമ്മില്‍ ലൈംഗികബന്ധം ഉണ്ടായിട്ടില്ലെന്ന്‌ ഉറപ്പാണെങ്കില്‍ അവള്‍ ഇദ്ദ: ആചരിക്കേണ്ടതില്ല. ഏത്‌ സമയത്തും അവള്‍ക്ക്‌ പുനര്‍വിവാഹം ചെയ്യാവുന്നതാണ്‌. ഈ വിഷയത്തില്‍ വഖഫ്‌ ബോര്‍ഡ്‌ ഇടപെട്ടതിന്റെ സാഹചര്യം വ്യക്തമല്ല.
 

എട്ടു വര്‍ഷമായി ഭര്‍ത്താവ്‌ ബന്ധപ്പെടുകയോ ചെലവിന്‌ കൊടുക്കുകയോ ചെയ്യാത്തതിന്റെ പേരില്‍ ഒരു സ്‌ത്രീ വിവാഹം ഫസ്‌ഖ്‌ ചെയ്‌തിരിക്കുകയാണ്‌. അവള്‍ക്ക്‌ ഇപ്പോള്‍ ഒരു വിവാഹാലോചന വന്നിട്ടുണ്ട്‌. അതിന്‌ ഇദ്ദ കഴിയുന്നതുവരെ കാത്തിരിക്കേണ്ടതുണ്ടോ? ഒരു സുന്നീപണ്ഡിതന്‍ പറഞ്ഞത്‌ ഇദ്ദ കഴിയാതെ വിവാഹം കഴിക്കാന്‍ പാടില്ലെന്നാണ്‌. അതിന്‌ ഖുര്‍ആനിന്റെയോ ഹദീസിന്റെയോ പിന്‍ബലമുണ്ടോ?

പി കെ മുഹമ്മദ്‌ സലീം, തിരൂര്‍ .

ഫസ്‌ഖിന്‌ ആധാരമായ തെളിവ്‌, തന്റെ പിതാവ്‌ തനിക്ക്‌ ഇഷ്‌ടമില്ലാത്ത ഒരാള്‍ക്ക്‌ തന്നെ വിവാഹം ചെയ്‌തു കൊടുത്തിരിക്കുകയാണെന്ന്‌ ഖന്‍സാഅ്‌ എന്ന സ്വഹാബി വനിത പരാതിപ്പെട്ടതിനെത്തുടര്‍ന്ന്‌ റസൂല്‍(സ) ആ വിവാഹം റദ്ദാക്കിയ സംഭവമാണ്‌. ഇത്‌ പ്രബലമായ ഹദീസിലുള്ളതാണ്‌. ഖന്‍സാഇനോട്‌ നബി(സ) ഇദ്ദ ആചരിക്കാന്‍ കല്‌പിച്ചതായി റിപ്പോര്‍ട്ട്‌ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ഇവിടെ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു കാര്യം ആ വനിതക്ക്‌ സ്വയം വിവാഹം റദ്ദാക്കാന്‍ നബി(സ) അനുവാദം നല്‌കുകയല്ല ഉണ്ടായത്‌ എന്നതാണ്‌. മുസ്‌ലിം സമൂഹത്തിന്റെ നേതാവ്‌ എന്ന നിലയില്‍ റസൂല്‍(സ) ആ വിവാഹം റദ്ദാക്കുകയാണുണ്ടായത്‌. നമ്മുടെ നാട്ടില്‍ ചില ആളുകള്‍ വിചാരിക്കുന്നതുപോലെ ഭാര്യക്ക്‌ സ്വന്തം നിലയില്‍ വിവാഹബന്ധം റദ്ദാക്കാവുന്നതല്ല. ഇന്നത്തെ സാഹചര്യത്തില്‍ ഖാദ്വിക്കും കോടതിക്കും മാത്രമാണ്‌ ഫസ്‌ഖ്‌ ചെയ്‌ത്‌ വിവാഹം റദ്ദാക്കാന്‍ അധികാരമുള്ളത്‌. ഇങ്ങനെ നിയമാനുസൃതം വിവാഹം റദ്ദാക്കിയാല്‍ ഭാര്യ ഇദ്ദ ആചരിക്കണം, അഥവാ പുനര്‍വിവാഹത്തിന്‌ മുമ്പ്‌ മൂന്ന്‌ മാസമുറക്കാലം കാത്തിരിക്കണം എന്നതിന്‌ ഖണ്ഡിതമായ തെളിവൊന്നുമില്ല. ഭര്‍ത്താവ്‌ മൊഴിചൊല്ലുകയോ ഭര്‍ത്താവ്‌ മരിക്കുകയോ ചെയ്‌താല്‍ ഭാര്യ ഇദ്ദ ആചരിക്കണമെന്നേ ഖുര്‍ആനിലും ഹദീസിലും പറഞ്ഞിട്ടുള്ളൂ.

ഇദ്ദ: കൊണ്ട്‌ പ്രധാനമായി രണ്ടു കാര്യങ്ങളാണ്‌ ഉദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്‌. ബന്ധം പുന:സ്ഥാപിക്കപ്പെടാന്‍ സാധ്യതയുണ്ടോ എന്ന്‌ നോക്കുകയും വിവാഹമുക്തയായ ഭാര്യ മൊഴിചൊല്ലിയ ഭര്‍ത്താവിനാല്‍ ഗര്‍ഭിണിയായിട്ടില്ല എന്ന്‌ ഉറപ്പ്‌ വരുത്തുകയും. ദീര്‍ഘകാലം അകന്നുനിന്ന ശേഷം വിവാഹം ഫസ്‌ഖ്‌ ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യത്തില്‍ ഈ രണ്ടു കാര്യങ്ങള്‍ക്കും പ്രസക്തിയില്ല. ഇദ്ദ: നിര്‍ബന്ധമാണെന്ന്‌ പറയുന്ന പണ്ഡിതന്മാര്‍ ഫസ്‌ഖും ത്വലാഖും സമാനമാണെന്ന്‌ വാദിച്ചുകൊണ്ടാണ്‌ രണ്ടിനും ഒരേ വിധി ബാധകമാക്കുന്നത്‌.

റിസ്‌വാന്‍ കോഴിക്കോട്‌.

വിവാഹമോചനം ഒഴിവാക്കാന്‍ പരമാവധി ശ്രമിക്കണമെന്ന്‌ ഇസ്ലാം നിഷ്‌കര്‍ഷിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും വിവാഹമുക്തയായ സ്‌ത്രീക്ക്‌ മുന്‍ ഭര്‍ത്താവ്‌ ആജീവനാന്തം ജീവനാംശം നല്‌കണമെന്ന്‌ വിധിച്ചിട്ടില്ല. വിവാഹമുക്തയ്‌ക്ക്‌ മതാഅ്‌ (ആശ്വാസധനം എന്ന നിലയില്‍ നല്‌കുന്ന മോശമല്ലാത്ത തുക), ഇദ്ദ കാലത്തേക്ക്‌ ജീവിതച്ചെലവ്‌ എന്നിവയാണ്‌ മുന്‍ ഭര്‍ത്താവ്‌ നല്‌കേണ്ടത്‌. മഹ്രര്‍ വിവാഹവേളയില്‍ നിയമപ്രകാരം നല്‌കിയിട്ടില്ലെങ്കില്‍ അതും വിവാഹമോചനസമയത്ത്‌ നല്‌കണം. മൂന്നു മാസമുറക്കാലമാണ്‌ ഇദ്ദ കാലാവധി. ഗര്‍ഭിണിയാണെങ്കില്‍ പ്രസവം വരെയും. ഈ കാലയളവില്‍ വിവാഹമുക്തയെ ഭര്‍ത്താവിന്റെ വീട്ടില്‍ തന്നെയാണ്‌ താമസിപ്പിക്കേണ്ടത്‌. കുടുംബിനി എന്ന നിലയില്‍ ലഭിച്ചിരുന്ന ജീവിതച്ചെലവ്‌ തന്നെയാണ്‌ വിവാഹമുക്തയ്‌ക്ക്‌ ഇദ്ദ കാലത്ത്‌ ലഭിക്കേണ്ടത്‌.

ഇദ്ദ കാലാവധിക്കുള്ളില്‍ ദാമ്പത്യം പുനസ്ഥാപിക്കാന്‍ ഭര്‍ത്താവ്‌ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെങ്കില്‍ അവധി കഴിയുന്നതോടെ ഭര്‍ത്താവ്‌ മതാഅ്‌ നല്‌കി അവളെ പിരിച്ചയക്കുകയാണ്‌ വേണ്ടത്‌. മതാഅ്‌ നല്‌കണമെന്ന്‌ വിശുദ്ധഖുര്‍ആനില്‍ (2:236, 2:241) അനുശാസിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഭക്തരായ ആളുകള്‍ പോലും വിവാഹമുക്തര്‍ക്ക്‌ യഥോചിതം മതാഅ്‌ നല്‌കാറുണ്ടായിരുന്നില്ല. ശാബാനു കേസിലെ സുപ്രീംകോടതിവിധിയെത്തുടര്‍ന്ന്‌ ഇതൊരു വിവാദവിഷയമാവുകയും അനന്തരം ഇന്ത്യന്‍ പാര്‍ലമെന്റ്‌ മുസ്ലിം വനിതാസംരക്ഷണ നിയമം പാസാക്കുകയും ചെയ്‌തതോടെയാണ്‌ മതാഅ്‌ ഒരു നിയമപ്രാബല്യമുള്ള വിഷയമായിത്തീര്‍ന്നത്‌.

വിവാഹമുക്തയ്‌ക്ക്‌ മരണം വരെയോ പുനര്‍വിവാഹം വരെയോ ജീവനാംശം നല്‌കണമെന്ന്‌ ക്രിമിനല്‍ നടപടിച്ചട്ടത്തില്‍ വ്യവസ്ഥയുണ്ട്‌. മുമ്പ്‌ ഇത്‌ മുസ്ലിംസ്‌ത്രീകള്‍ക്കും ബാധകമായിരുന്നു. എന്നാല്‍ മുകളില്‍ പറഞ്ഞ പ്രത്യേക നിയമം പ്രാബല്യത്തില്‍ വന്നതോടെ മുസ്ലിം സ്‌ത്രീകള്‍ക്ക്‌ ജീവനാംശത്തിനു പകരം മതാഅ്‌ ബാധകമാവുകയാണുണ്ടായത്‌. എന്നാല്‍ ഈ വിഷയകമായി ഇനിയും ചില അവ്യക്തതകള്‍ തുടരുന്നുണ്ടെന്നാണ്‌ ചില ജീവനാംശംന്യായാധിപന്മാരുടെയും നിയമജ്ഞരുടെയും അഭിപ്രായപ്രകടനങ്ങള്‍ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്‌. ക്രിമിനല്‍ നടപടിച്ചട്ടപ്രകാരമുള്ള ജീവനാംശം ലഭിക്കാന്‍ ഇപ്പോഴും ഇന്ത്യയിലെ വിവാഹമുക്തരായ മുസ്ലിം സ്‌ത്രീകള്‍ക്ക്‌ അവകാശമുണ്ടെന്ന്‌ ചില നിയമജ്ഞര്‍ വാദിക്കുന്നുണ്ട്‌.